دیفای (DeFi) چیست؟

به اشتراک بگذارید

واژه‌ی دیفای (DeFi) ترکیبی از حروف اول کلمات Decentralized Finance و به معنی امور‌مالی غیرمتمرکز است. دیفای یک فناوری نوظهور مالی است که با کمک فناوری بلاکچین و همانند رمزارزها از یک دفتر کل توزیع شده‌ی امن و غیرمتمرکز استفاده می‌کند. بیت‌کوین به عنوان اولین رمزارز برای غیرمتمرکز کردن پرداخت‌ها و تراکنش‌های مالی ایجاد شد و حال که با استفاده از رمزارزها پرداخت‌ها و تراکنش‌های مالی به سادگی و با کارمزد بسیار پایین‌تر و سرعت به شدت بالاتر قابل انجام هستند، انقلاب دیفای با هدف اصلی حذف کنترل، دخالت و نظارت بانک‌ها و نهادهای مالی به عنوان واسطه یا شخص ثالث و غیرمتمرکز کردن امور مالی و بانکداری رایج مانند سپرده‌گذاری و وام‌دهی ایجاد گردید. تعدادی از مهمترین مزیت‌های این فناوری برای یک کاربر عادی به قرار زیر است:
  1. این فناوری کارمزدهای بالای بانک‌ها و نهادهای مالی را کاهش و حتی در برخی مواقع به صفر می رساند
  2. کاربر پول خود را به جای بانک در یک کیف پول فوق‌العاده امن نگه‌داری می‌کند
  3. کاربر با تنها داشتن اینترنت و بدون نیاز به ارائه مدارک شناسایی می تواند از خدمات این فناوری استفاده کند
  4. سرعت و سهولت انتقال پول در این فناوری بسیار بالاتر از سیستم بانکی فعلی است
به جهت درک بهتر دیفای و نحوه‌ی کارکرد آن، بایستی ابتدا با سیستم مالی و بانکداری فعلی که به آن امور‌مالی متمرکز یا Centralized Finance یا به اختصار CeFi می‌گویند آشنا شویم. سیفای (CeFi): در سیفای پول شما در بانک‌ها و یا موسسات مالی نگه‌داری می‌شود که هدف اصلی آنها کسب سود و درآمد از امور مالی و بانکی شما است. این سیستم بانکداری پر از واسطه‌های مالی است که با دریافت کارمزد به شما اجازه‌ی جابجایی پول و انجام تراکنش‌های مالی می‌دهند. به جهت درک بهتر سیفای، به مثال ساده‌ی زیر توجه کنید. فرض کنید که شما می‌خواهید با استفاده از کارت بانکی خود یک پاکت شیر خریداری کنید. برای این کار شما ابتدا می بایست با کشیدن کارت خود بر روی دستگاه کارت‌خوان و وارد کردن اطلاعات کارت و مبلغ تراکنش، اجازه‌ی برداشت وجه را به بانک خود بدهید. بعد از کشیدن کارت و وارد کردن اطلاعات کارت خود، دستگاه کارت‌خوان فروشگاه به عنوان واسطه‌ی این تراکنش مالی اطلاعات کارت شما را به بانک شما ارسال می‌کند تا با کسب تاییده و استعلامات لازم مطمئن شود که شما مالک حساب هستید و میزان پول کافی در حسابتان وجود دارد. بعد از این مرحله و کسب تاییده‌ی  اطلاعات شما، دستگاه کارت خوان از بانک شما درخواست انتقال وجه به حساب بانکی فروشگاه می‌کند و هنگامی که این انتقال پول به حساب فروشگاه انجام شود با چاپ یک رسید به هر دو طرف معامله تاییدیه انجام کار را می‌دهد. نکته‌ی مهم این است که در تمامی مراحل ذکر شده، مبلغی به عنوان کارمزد از حساب خریدار و همچنین فروشنده کسر می‌گردد که در مقیاس بزرگ مبلغ بسیار بالایی سودآوری برای سیستم بانکی خواهد داشت. علت برداشت کارمزد توسط سیستم بانکی فعلی پرداخت حقوق کارکنان بانک و همچنین پرداخت هزینه‌‌های جاری برای نگه‌داری تجهیزات و سرورهای بانک می‌باشد. تمامی خدمات مالی و بانکداری دیگر که در سیفای انجام می‌شوند شامل پرداخت هزینه و کارمزد هستند، ضمن اینکه برخی خدمات مانند وام دهی ممکن است هفته‌ها زمان ببرد. دیفای (DeFi): هدف اصلی فناوری دیفای کاهش زمان و هزینه‌ی انجام خدمات مالی و افزایش دسترسی مخاطب به این خدمات است. این فناوری به دنبال حذف واسطه در خدمات مالی است و با کمک گرفتن از شبکه بلاکچین، امور مالی و بانکی را به صورت همتا به همتا (peer to peer) انجام می‌دهد. با کمک این فناوری، از هر جای دنیا و فقط با داشتن اتصال به اینترنت شما می توانید رمرزارز‌های خود را قرض دهید و سود کسب کنید و یا در صورت نیاز وام رمزارزی بگیرید و به شخص وام دهنده سود پرداخت کنید.  تمامی عملیات‌ها و تراکنش‌ها در دیفای بر روی بلاکچین ثبت می‌شوند و بلاکچین نیز از هر جای دنیا و به صورت 24 ساعته و 7 روز هفته در دسترس عموم قرار دارد و این ویژگی باعث ایجاد شفافیت مالی فوق‌العاده بالایی می‌گردد که اعتماد مخاطب را شدیداً افزایش می‌دهد.

دیفای چگونه کار می‌کند؟

دیفای نیز مانند رمزارزها از فناوری بلاکچین استفاده می‌کند. بلاکچین در حقیقت یک دفتر‌کل توزیع شده است که حفظ، نگه‌داری و به‌روز‌رسانی در آن توسط اعضای شبکه‌ی بلاکچین صورت می‌گیرد. در شبکه‌ی بلاکچین، داده‌ها از اعضای شبکه که در سرتاسر دنیا پراکنده هستند جمع‌آوری می‌شود و تنها در صورتی در دفتر کل توزیع شده ثبت می‌شوند که مورد تایید اکثریت اعضای شبکه (که به آنها اصطلاحاً گره یا node گفته می‌شود) قرار بگیرند. در بلاکچین تراکنش‌ها بعد از تایید شدن توسط اکثریت نودها، در بلاک‌ها ثبت و ذخیره می‌شوند. این بلاک‌ها ظرفیت محدودی از تراکنش‌ها را می‌توانند ذخیره کنند و هنگامی که یک بلاک پر و تکمیل می‌شود از طریق یک سری مکانیسم رمزنگاری قفل شده و به بلاک قبلی وصل می‌شود. هر بلاک جدید قسمتی از رمزنگاری بلاک قبل را در خود دارد و به همین دلیل تغییر در یک بلاک باعث ایجاد تغییر در  تمامی بلاک‌های بعدی نیز خواهد شد و اصطلاح بلاکچین که به معنی زنجیره‌ی بلوکی است نیز از این مفهوم وصل شدن و مرتبط شدن هر بلاک به بلاک قبلی بوجود آمده است. با استفاده از این مکانسیم‌های رمزنگاری، اطلاعات موجود در داخل بلاک‌های قفل شده غیر قابل تغییر خواهند بود و به همین دلیل امکان تغییر و یا تقلب در یک تراکنش که قبلاً تایید شده و در بلاکچین ذخیره شده است وجود ندارد. این ویژگی امنیتی بلاکچین، یکی از بارزترین وجوه تمایز دیفای نسبت به سیفای است. در سیفای، یک کارمند بانک که دسترسی به سرور مرکزی آن بانک داشته باشد می تواند میزان پول موجود در حساب افراد را که در سرور ثبت شده است تغییر دهد ولی این تغییر و تقلب در دیفای با توجه به ماهیت توزیع شده‌ی دفترکل و شفافیت و دسترسی همه‌‌ی اعضای شبکه یا نودها به آن غیر ممکن است.

محصولات دیفای چیست؟

مدیریت امور مالی در فناوری دیفای توسط قراردادهای هوشمند و به وسیله‌ی برنامه‌های غیرمتمرکز (decentralized app و یا به اختصار dApp) صورت می‌گیرد. با توجه به ماهیت بلاکچین اتریوم که قابلیت راه‌اندازی قراردادهای هوشمند را برای اولین بار ایجاد کرد، فناوری دیفای نیز اولین بار بر روی این بلاکچین ایجاد و توسعه پیدا کرد و هم‌اکنون نیز اکثر برنامه‌های دیفای بر روی شبکه اتریوم فعالیت می‌کنند، هر چند که در حال حاضر محصولات دیفای در بلاکچین‌های دیگر مانند باینَنس اسمارت‌چین، اَوِلانچ، فانتوم و سولانا نیز قابل اجرا هستند . تا‌کنون برنامه‌های غیرمتمرکز و پروتکل‌های دیفای زیادی خلق شده‌اند که هر یک با استفاده از قراردهای هوشمند خود سعی در ارائه‌ی بخشی از خدمات مالی و بانکی بر بستر بلاکچین دارند. قلب تپنده‌ی فناوری دیفای، استیبل‌کوین‌ها هستند که همانند خون در رگ‌های این شبکه عمل می‌کنند. مهمترین استیبل‌کوین‌های مورد استفاده در محصولات دیفای USDT، DAI و USDC هستند. محصولات دیفای تنوع بسیار زیادی دارند و آنها را می‌توان در دسته‌بندی‌های مختلف قرار داد، اما تعدادی از مهم‌ترین دسته‌بندی‌های محصولات دیفای به قرار زیر می‌باشد:
  • ابزارهای زیرساختی و توسعه ای (infrastructure and dev tools):
پروتکل‌ها، چارچوب‌ها و فناوری‌های زیربنایی برای ساخت برنامه‌های مالی غیرمتمرکز در اکوسیستم دیفای که از مهمترین آن‌ها می توان به Chainlink، Loopring، Polygon و … اشاره کرد.
  • پلتفرم‌های سپرده‌گذاری و وام‌دهی(lending & borrowing platforms):
پروژه‌هایی که به واسطه‌ی آن‌ها کاربران می‌توانند رمزارزهای خود را سپرده‌گذاری کرده و سود سپرده کسب کنند و یا بدون ضامن و تنها با گذاشتن وثیقه‌ی رمزارزی، وام دریافت کنند. از معروف‌ترین پلتفرم‌های این دسته می‌توان به Compound، Aave، Celsius و… اشاره کرد.
  • تجمیع‌کننده‌های سپرده (yield aggregators):
این پروژه‌های دیفای مانند پل و یا واسطه بین پلتفرم‌های سپرده‌گذاری و وام‌دهی عمل می‌کنند و وظیفه‌ی آنها کمک و سرعت‌دهی به تامین سپرده بین این پلتفرم‌ها است. از رایج‌ترین تجمیع‌کننده‌های سپرده می‌توان به Yearn Finance ، Pancake Bunny و Convex Finance اشاره کرد.
  • صرافی‌های غیرمتمرکز (decentralized exchanges):
صرافی غیرمتمرکز (DEX) یک صرافی رمزارزی است که به صورت همتا‌به‌همتا و بدون نهاد مرکزی کار می‌کند و در آن خریدار و فروشنده به صورت مستقیم و بدون واسطه معامله می‌کنند. معروف‌ترین پروژه‌های این گروه Uniswap،SushiSwap  و PancakeSwap هستند.
  • تجمیع‌کننده‌های صرافی (DEX aggregators):
این پروژه‌های دیفای مانند پل و یا واسطه بین صرافی‌های غیرمتمرکز عمل می کنند و وظیفه ی آنها کمک و سرعت‌دهی به تامین نقدینگی بین صرافی‌های غیرمتمرکز است. از رایج‌ترین تجمیع‌کننده‌های صرافی می‌توان به 1inch Network، 0X و DYDX اشاره کرد.
  • ابزارهای مدیریت سرمایه (asset management tools):
ابزارهای مدیریت سرمایه که به اختصار AM نیز نامیده می‌شوند، پروژه‌هایی هستند که در قالب قراردادهای هوشمند و به صورت کاملاً اتوماتیک و مکانیزه شده و بدون دخالت واسطه امکان سبدگردانی را در فضای دیفای فراهم کرده‌اند. از بهترین پروژه‌های این گروه می توان به Enzyme، Zerion، Algoblocks، Zapper و Unido EP اشاره کرد.
  • پلتفرم‌های بیمه (insurance platforms):
بیمه راهکاری است که به موجب آن یک شرکت بیمه در ازای پرداخت حق بیمه، ضمانت جبران خسارت به بیمه‌گذار ارائه می‌کند و این موضوع در دنیای رمزارزها با توجه به نوسات شدید قیمتی و مسائل امنیتی مانند پروژه‌های اِسکَم، هَک و سرقت اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. از معروف‌ترین پروژه‌های بیمه‌ی کریپتویی می‌توان از Nexus Mutual، InsurAce، Etherisc و VouchForMe نام برد.
  • ابزارهای ایجاد دارایی‌های مصنوعی و مشتقه (derivatives and synthetic assets platforms):
در امور مالی سنتی، یک دارایی مصنوعی و یا مشتقه قرارداد و یا توکنی است که ارزش خود را از عملکرد یک دارایی واقعی مانند شاخص‌های بازارهای مالی، کالاهای تجاری، فلزات گرانبها، ارزهای فیات و … به دست می‌آورد. به عبارتی دیگر ارزش آنها مشتق شده از یک دارایی دیگر است. این قابلیت توکنیزه کردن دارایی‌های واقعی در دنیای دیفای با کمک پروژه‌هایی مانند Synthetix، UMA و … ایجاد شده است.
  • بازار‌های پیش‌بینی (prediction markets):
پروژه‌هایی مانند Augur، Gnosis و … که در آن در مورد رویدادها و اتفاقات مالی, سیاسی، ور و … پیش‌بینی انجام می‌شود و برندگان این پیش‌بینی‌ها پاداش رمزارزی دریافت می‌کنند.

جمع‌بندی:

فناوری دیفای به عنوان یکی از جنبه‌های انقلاب بلاکچین در حال متحول کردن سیستم مالی و بانکی فعلی است. این فناوری پر از نوآوری‌های جدید است و سرعت رشد و توسعه‌ی آن بسیار بالا می‌باشد به طوری که تعداد پروژه‌های موجود در آن به شدت در حال افزایش است. لازم به یادآوری است که برخی از پروژه های دیفای چند‌منظوره هستند و به دلیل کارکردها و کاربردهای مختلفی که دارند و در چندین دسته‌بندی قرار می‌گیرند. جهت درک بهتر این اکوسیستم و آشنایی با دسته‌بندی‌های بیشتر و پروژه‌های معروف دنیای دیفای تصویر زیر را مشاهده نمایید.

عضویت در خبرنامه

اولین نفری باشید که از تحولات حوزه ارزدیجیتال با خبر می شوید

مقالات مرتبط

سیوا، یک طرح مشارکتی بر مدار تکنولوژی

با ظهور عصر صنعت مالی غیرمتمرکز (DeFi) در اوایل سال 2019 ایده‌ی طراحی و پیاده‌سازی طرح‌های غیرمتمرکز همواره از اولویت بالایی برخوردار بوده است. نیاز به شفافیت، عدم حضانت دارایی برای سرمایه‌گذار و استفاده از ابزارهای غیرمتمرکز، روز به روز

صندوق‌های پوشش ریسک

واژه‌ی hedge به معنی حفاظ، مانع، پوشش و یا حصار است. در یک تعریف ساده، hedge funds یا صندوق‌های پوشش ریسک را می‌توان به عنوان شرکت‌های بیمه‌ی سرمایه‌گذاری تعریف کرد. صندوق‌های پوشش ریسک، شرکت‌های سرمایه‌گذاری تهاجمی هستند که با ادغام